تحقيق مطلب مصنّف مىگويد : تحقيق اين است كه در مسئله ، تفصيل داده شود بين دو صورت كه عبارت است از : 1 - امتثال أمر اوّل ، علّت تامهء حصول و پيدا شدن همهء غرض باشد ( به گونه‌اى كه غرض نهايى به مجرّد امتثال ، حاصل شود و مجالى براى اتيان دوّم نماند ) . در اين صورت با مرتبهء اوّل ( چه با يك وجود و چه با چند وجود ) امتثال انجام مىگيرد و اطلاق ، اقتضاء ندارد كه اتيان مرتبهء دوم و سوم و . . . بر وجه امتثال ، جايز باشد ، زيرا طبيعت در مرتبهء اوّل ، ايجاد شده و با ايجاد طبيعت ، امتثال حاصل مىشود و با حصول امتثال ، غرض نيز حاصل است و در نتيجه أمر ، ساقط مىشود « 1 » ، زيرا « أمر دائر مدار غرض است ، وجودا و عدما ، ثبوتا و سقوطا ، حدوثا و بقاء » . بنابراين مجالى براى اتيان دوم و . . . نمىماند ، چه به داعى امتثال ديگر ، و چه به داعى اين كه دو امتثال ( و بيشتر ) به عنوان يك امتثال محسوب شود . 2 - امتثال أمر اوّل ، علّت تامّهء حصول همهء غرض نباشد ، به گونه‌اى كه بخشى از غرض حاصل شود ولى غرض نهايى ، باقى بماند . در اين صورت اتيان مرتبهء دوم و . . . جايز است و در آن اشكالى نيست . مثل اينكه مولايى به عبدش بگويد : آب بياور تا وضو بگيرم يا بياشامم . در اينجا اگر عبد آب بياورد ، بخشى از غرض حاصل مىشود ، امّا غرض نهايى ( وضوء گرفتن يا آشاميدن ) كه كار مولى است ، باقى مىماند و لذا قبل از آنكه مولى آن آب را بياشامد يا با آن وضو بگيرد ، مىتواند مرتبهء دوّم و به قصد امتثال ، آب بياورد ، و از اين جهت مثل حالتى است كه عبد بخواهد امتثال اوّل را با آوردن آب ديگرى كه بهتر است يا لا اقلّ مساوى با آب قبلى است ، تبديل كند . به عبارت ديگر : غرض نهايى ، آوردن آب نيست ، بلكه غرض نهايى آشاميدن يا وضو گرفتن توسّط مولى است و به‌همين‌جهت قبل از آنكه مولى چنين كارى را انجام دهد ، عبد مىتواند امتثال را به سبب اتيان فرد ديگرى ( كه بهتر يا مساوى با فرد قبلى

--> ( 1 ) . البته همان گونه كه امر با امتثال ساقط مىشود ، توسّط يكى از امور زير نيز ساقط خواهد شد و مجالى پيدا نمىكند : الف . با عصيان و تمرّد ب . با حصول غرض ج . با انتفاء موضوع .